Toàn cảnh địa lý Mỹ
Nước Mỹ quá rộng lớn và đa đạng như thế, cho nên khó mà giải thích bằng lời tóm tắt ngắn gọn. Ðể hiểu được một vài nét khác biệt của đất nước này, chúng ta hãy chia nó ra thành sáu khu vực. Mỗi khu vực đều có đặc thù riêng so với những khu vực khác về mặt kinh tế, địa lý và trong chừng mực nào đó về văn hóa. Hãy nhìn vào vùng Ðông Bắc của bản đồ, ở đó New York là thành phố rộng lớn nhất. Quần đảo Mahattan là trung tâm của thành phố New York, đã được mua lại từ những thổ dân da đỏ bằng những đồ trang sức rẻ tiền trị giá là 24 dollars. Giờ đây nó là trung tâm tài chính của nước Mỹ.
New York từng là cảng tiếp nhận hầu hết dân nhập cư khi cập bến vào đây, ở đây họ sẽ trông thấy tượng Nữ thần Tự do sừng sững giơ cao ngọn đuốc tự do. Có ba cảng biển chính khác nhau ở vùng Ðông Bắc. Cũng như New York, tất cả đều là những trung tâm tài chính, thương mại và công nghiệp lớn.
Về phía Bắc, Cảng Boston là nơi từ đây những người dân, những tàu săn cá voi và những con tàu Yankee Clipper nhổ neo đến các vùng biển Trung Quốc. Ðó là một trong những nơi định cư đầu tiên, một trong những thành phố chính và cũng là trung tâm của các bang New England. Philadelphia nơi bản Tuyên ngôn Ðộc lập và Hiến pháp được soạn thảo, phê chuẩn và cũng là quê hương của Benjamin Franklin, một chính khách và một nhà khoa học. Baltimore là một trung tâm thương mại, công nghiệp và cũng là một cảng biển quan trọng.
Từ Boston đến Washington D.C. là 719 km. Dọc theo dải bờ biển hẹp này, hơn 20% dân số nước Mỹ sống trên một vùng chưa bằng 2% diện tích cả nước. Washington D. C, ở cuối phía Nam của một loạt các thành phố, là nơi ít phát triển về công nghiệp và không có các tòa nhà chọc trời. Ðiện Capitol, Nhà Trắng, Ðài tưởng niệm Washington , đài tưởng niệm Lincoln và Jefferson là những điểm nổi bật chính. Hãy nhìn, vùng đất dọc theo sông Hudson từ thành phố New York đến một miền quê xinh đẹp với những ngọn đồi nhấp nhô và những trang trại uốn quanh ở phía đầu của Hồ Erie đến Detroit, cách New York 1000 km về phía Tây Bắc. Detroit là nơi ra đời của công nghệ sản xuất xe hơi hàng loạt và ngày nay là cơ quan đầu não của các hãng xe hơi của cả nước.
Tiếp đến là Chicago, thành phố lớn thứ hai ở Mỹ, trải dài 47 km quanh bờ hồ Michigan về phía Tây Nam, đó là trung tâm về đường sắt, trung tâm tàu thuyền. Hồ lớn nổi tiếng về chuồng nhốt gia súc và các loại nhà cao chứa thóc lúa. Không xa lắm là những thành phố chế tạo thép đồ sộ. Chicago phục vụ cho miền Trung Tây nhưng nó lại thuộc về khu vực Ðông Bắc, vì nó là một phần trong mạng lưới các trung tâm tàu thuyền và công nghiệp ở phía Bấc. Ðông Bắc là vùng công nghiệp chính của nước Mỹ.
Vùng thảo nguyên dốc thoai thoải của Vùng Lòng chảo trung tâm đã có thời là biên giới cho những ai muốn vượt qua dãy núi Appalachian. Ở Illinois, những người tiên phong này đã tiến đến cuối những cánh đồng phía Ðông rộng lớn. Trước mặt họ là những cánh đồng phì nhiêu, đất đai màu mỡ và những mùa hè nóng nực cộng với lượng mưa đầy đủ, là giấc mơ của người nông dân. Ở đó là các bang Ohio, lndiana, Illinois, lowa và Nebraska được biết đến với tên gọi là Vành Ðai Ngô (The Corn Belt). Xa hơn về phía Bắc, ở Wisconsin và Minnesota, khí hậu trở nên mát mẻ và ầm ướt hơn. Ở đó. nông trại sản xuất sữa và bơ phát triển thịnh vượng.
Một nông dân ở Vành Ðai Ngô sẽ bảo với bạn rằng anh ta có thể nghe được tiếng cây ngô lớn dậy. Có thể bạn sẽ cười, nhưng thật ra điều đó là đúng. Vào một buổi tối giữa mùa hè nóng nực, có tiếng xào xạc nào đó ở cánh đồng ngô. Ðó là tiếng cây ngô đang lớn lên, chúng phát triển vào khoảng 5 cm mỗi đêm. Vì thế không lạ gì cứ ba gia đình nông dân ở Mỹ thì đã có hai gia đình trồng ngô. Hơn 3/4 số ngô được sản xuất để làm thức ăn cho trâu bò, gia cầm và lợn, đồng thời cũng được dùng làm lương thực.
Ðiển hình một nông trại ở Vùng Lòng chảo trung tâm, một nông dân sở hữu 87 hecta và chỉ trồng trọt một vụ mùa chính. Ông ta cũng có một đàn gia súc lớn. Ông ta tự mình làm các công việc như trồng trọt, canh tác, bón phân, xịt thuốc trừ sâu rầy và thu hoạch mùa màng. Những tay thợ được thuê mướn duy nhất của ông ta là máy móc.
Springfield, ở trung tâm của bang lllinois là nơi mà Abraham Lincoln đã đến khi còn là một chàng trai trẻ để học luật, bắt đầu bước chân vào chính trị và sau còn được đắc cử trở thành Tổng thống thứ l6. Bây giờ hãy nhìn về phía sau xuyên qua dãy núi Applachian ở phía Nam từ Washington D. C đến vùng đông Nam ở bang Virginia, Richmond là thủ đô của phe liên bang miền Nam trong suốt thời kỳ nội chiến và Monticello gần Charlottsville, là quê hương của Thomas Jefferson,tác giả chính của bản Tuyên ngôn độc lập và là Tổng thống thứ ba của nước Mỹ.
Từ Virginia đến Texas nơi cây bông vải đã một thời ngự trị. Nhưng, những đồn điền trồng bông lớn lại phụ thuộc vào sức lao động của các nô lệ và việc trồng bông đã làm cạn kiệt màu mỡ đất. Nông nghiệp đơn vụ cộng với sự tàn phá kinh khủng của cuộc nội chiến đã để lại miền Ðông Nam một vùng đất nghèo nàn nhất trên đất nước. Giờ đây nó đang thay đổi nhanh chóng. Những dòng sông mênh mông từng gây lũ lụt cho các khu vực rộng lớn đang được chế ngự bằng đê điều và đập.Việc sản xuất, các vụ mùa mới, cơ khí hóa gia tăng, trồng rừng – tất cả đang làm thay đổi miền Ðông Nam.
Tách ra từ phần còn lại của miền Ðông Nam, Florida vươn dài ra trông như ngón chân của một gã khổng lồ để khảo sát Ðại Tây Dương. Ở đây rau quả cận nhiệt đới mọc quanh năm và trên các bờ biển là Trung tâm không gian John F. Kennedy và bờ biển Miami, một nơi nghỉ mát nổi tiếng. Về phía Tây, trên vùng châu thổ rộng lớn của con sông Mississippi dài 4000 km. là New Orleans, nơi mà những bao lơn bằng sắt rèn gợi cho ta nhớ đến những dân định cư người Pháp thuở ban đầu. Vào cuối thế kỷ 19, các nhạc sĩ da đen tại thị trấn này đã cho ra đời Nhạc Jazz, và đến ngày nay New Orleans là con sông quan trọng và cảng biển quan trọng.
Ðại Bình nguyên (Great Meadow) là nơi mưa dã cạn hết, khoảng nửa chừng băng qua Texas và Oklahoma. Từ đây một đường tưởng tượng chạy từ phía Bắc xuống Nam hầu như xuyên qua giữa nước Mỹ. Nó được gọi là tuyến lượng mưa 50 cm. Nông dân gọi là tuyến thảm họa vì những ai cố gắng làm nghề nông ở phía Tây, nơi mà lượng mưa dưới 50 cm, phải chịu nhiều đau khổ vì những tàn phá của hạn hán.
Ðại Bình nguyên là một vùng đất khắc nghiệt. Cái nóng vào mùa hè như thiêu như đốt, mùa Ðông lạnh đến đóng băng. Gió thổi mạnh điên cuồng chỉ có một vài cánh rừng hay ngọn đồi mới có thể ngăn nó lại, từ Montana ở biên giới Canada đến bằng Texas biên giới Mexico. Nước rất quý. Sự khan hiếm nước đã xua đuổi những người định cư đi đến các đồng bằng khác, đến nơi mà họ có thể đến được Chỉ có những người da đỏ ở Bắc Mỹ mới biết làm thế nào để tồn tại ở đây. Họ bắt ngựa hoang, đi xuống nơi họ đã trốn thoát những nhà thám hiểm Tây Ban Nha vào thế kỷ thứ 16, săn trâu để làm thức ăn, quần áo và dụng cụ.
Trước khi những thảo nguyên phía Ðông, có người đến định cư và những thung lũng ở bờ biển Thái Bình Dương có đầy người, những nông dân đã đến với đồng bằng. Trước họ là những người chăn gia súc, những người này đã để dành những đồng cỏ của trâu rừng trước kia cho gia súc họ.Những chàng chăn bò đã dồn đàn gia súc sừng dài hoang dã lại rồi lùa chúng về phía Bấc và phía Ðông đem bán. Vào nửa sau của những năm 1800, những người da đỏ Bắc Mỹ, người chăn gia súc, chăn bò và nông dân đã dành nhau để tranh giành đất. Ðó là những tháng ngày của miền Tây hoang sơ xa xưa. Cuối cùng, những người nông dân đã giành được thắng lợi. Nhưng vào những năm 1930 đã có một trận hạn hán. Những cơn gió dữ tợn đã thổi bay lớp đất bề mặt màu mỡ bàng ngang qua lục địa ở Boston và Washington D. C cách đó 3000 km, không khí ngập đầy bụi của đồng bằng. Người ta phải rời bỏ trang trại của mình." Ðại Bình nguyên”đã trở thành "Cái tô bụi" (The Dust Bowl).
Ngày nay, cả nông dân và người chăn gia súc đã trở lại. Những trang trại rất rộng lớn từ 200 hecta trở lên, nhưng chỉ cần một người làm việc. Ông ta có thể mướn một nhóm người cùng một vài cái máy gặt đập khổng lồ vào mùa hè và chỉ thế thôi. Ông ta là một nông dân làm việc có khoa học, người trồng trọt nhiều loại vụ mùa khác nhau để bảo vệ và làm màu mỡ thêm cho đất. Người quản lý trại chan nuôi súc vật sẽ chăn dắt gia súc của mình một cách cẩn thận để gìn giữ đất đai.
Qua đoạn đường dài, lái xe ngang qua một vài thị trấn ở đồng bằng, hầu hết chúng đều nhỏ, bạn cô thể nhìn thấy những con đường chính rộng lớn kéo dài hết tầm mắt trên vùng đất bằng phẳng.Chỉ riêng Denver, ở mép phía Tây của đổng bằng, là một thành phố rộng lớn. Một trung tâm sản xuất và đóng gói thịt, nó nằm ở chân đồi của dãy núi Rocky, cao 1000 m trên mực nước biển.
Giống như đồng bằng lớn, vùng núi và sa mạc, ban đầu không thu hút người đến định cư Ðó là một khu vực đáng sợ, băng qua nó càng nhanh càng tốt để đến được biển Thái Bình Dương. Sau đó sức cám dỗ của vàng, bạc, thiếc, đồng ở vũng núi đã kéo mọi người trở lại. Những cơ hội làm giàu nhanh chóng đã diễn ra và những mỏ vàng, bạc đã cạn kiệt. Một vài mỏ vẫn còn đang hoạt động đến nay. Tất cả những gì còn lại là những thị trấn ma, những cụm nhà gỗ đã bạc màu vì nắng gió trong các thung lũng đá hẹp và sâu. Rặng núi Rocky như xương sống dài của lục dịa - trên 4200 m chiều cao và 560 m chiều rộng ở Utah và Colorado. Bởi vì vẻ đẹp về thiên nhiên đa dạng và bất thường của nó, phần lớn vùng núi và sa mạc này được bảo tồn không bị làm hỏng ở các công viên quốc gia – như là Yellowstone ở Wyoming và Death Valley ở California. Chỉ có một vài thị trấn cách xa đó.
Vùng đất sa mạc giữa dãy Rocky và dãy núi Sierra Nevada ban đầu dường như là vô dụng. Nhiệt độ lên đến 480 C (1200 F) trong bóng râm.Trời chỉ mưa hai lần trong năm, vào giữa mùa hè và giữa mùa đông. Sau đó, mưa rơi xuống như trút nước, nước chảy qua các rãnh lớn qua đất liền. Và vùng sa mạc đã làm rộng trong một thời gian ngắn.
Sau cùng, một vài người dũng cảm đã cố gắng tưới tiêu và canh tác. Thành công nhất là Brigham Young và nhóm người Mormons của ông ta. Họ đã định cư ở sa mạc bên cạnh một biển muôí rộng lớn nội địa, và vào năm 1847, Salt Lake City được thành lập. Từ đây đến LosAngeles phải mất 1206 km ngang qua hầu hết sa mạc và núi.
Vào nặm 1769, một thầy tu dòng Tên người Tây Ban Nha, cha Junipero Serra đã thiết lập hội truyền giáo đầu tiên ở phía Nam California. Cuối cùng, 21 hội truyền giáo được dân trải ra, cách nhau một ngày đi bộ trên suốt cả những đường đến San Francisco. Tại đó ảnh hưởng của Tây Ban Nha bị ngừng lại.
Los Angeles là đô thị lớn nhất của thế giới : 117.000 ha. Sự tập hợp bao la của các cộng đồng liên kết có lẽ đã không tồn tại được nếu không có những cống dẫn nước không lồ nằm nổi trên mặt đất mang nước từ cách xa đó 400 đến 640 km.
Cây họ cam quýt mọc lên ở Thung lũng San Fernando và gần đó là Hollywood - nơi sản xuất phim chiếu bóng và nhiều chương trình ti vi. Từ Bakersreld, gần Los Angeles, trải dài về phía Bắc là vừng đất màu mỡ được gọi là Coast Valle. Những người đầu tiên đến bờ biển Thái Bình Dương, từ San Francisco đến Seattle là người Anh, người Nga và những nhà thám hiểm khác. Một số đã lập nên những nơi buôn bán lông thú vào năm 1803, Tổng thống Thomas Jefferson đã cử Meriwether Lewis và William Clark đi ngược dòng sông Missouri và đổ xuống dòng sông Columbia để thám hiểm và vẽ bản đồ khu vực chưa được biết đến này. Vào năm 1843, những người đinh cư đã theo họ đi dọc theo Oregon ở những thung lũng ven biển phía Bắc, họ đã tìm ra đất đai giàu khoáng sản, nước dồi dào và khí hậu ôn hòa. Những thung lũng thoải mái, dễ chịu này rất lý tưởng cho cây ăn quả, nơi sản xuất bơ sữa và ngay cả lúa mì. Ở Califomia, thung lũng trung tâm lớn cũng có nước nhưng những dòng sông dữ dội cuồng nộ vẫn không thể khống chế được. Giờ đây một loạt các đập nước, kênh đào, và các ống dẫn tưới tiêu đã làm nó trở thành một trong khu vực trang trại giàu có nhất ở nước Mỹ.
Tất cả ba bang của biển Thái Bình Dương - Washington, Califomia và Oregon đều hướng về Ðông phương. Các loại hàng hóa gồm cá, gỗ và trái cây được chở bằng tàu thủy từ những cảng ở San Francisco, Portland và Seattle tới Châu Á. Có một cộng đồng người Hoa lớn ở San Francisco. Từ những ngày đổ xô tìm vàng, đó đã là một thành phố quốc tế nơi mà nhiều dân tộc đã giữ gìn ngôn ngữ và tập quán của họ . Những xe hơi chạỵ bằng cáp kỳ lạ kêu loảng xoảng lên và xuống những ngọn đồi dốc và các tàu thủy nhô neo từ Thái Bình Dương dưới chiếu dài chung của cầu Golden Gate ở Vịnh San Francisco, một trong những cảng giữa đất liền đẹp nhất của thế giới.
Seattle là cửa ngõ để vào Alaska, tiểu bang thứ 49. Bạn phải lái xe xuyên qua đất nước Canada hoặc đi thuyền hay máy bay để đến được Alaska. Alaska có một địa hình rất xù xì lởm chởm, những rặng núi lớn và ít đường xá. Bởi vì nó nằm ở cực Bắc nên mùa đông của nó rất dài và mùa hè rất ngắn. Nghề đánh cá, khai thác mỏ, đốn gỗ và việc tìm ra mỏ dầu gần đây đã làm cho Alaska trở nên giàu có về tài nguyên thiên nhiên. Bang thứ 50 là Hawaii một quần đảo ngập đầy ánh nắng với hơn 3200 km nhìn ra Thái Bình Dương (từ bờ biển Califonia. Những đồn điền dứa và bãi biển Waikiki là thắng cảnh thế giới. Dân sống ở đây gọi phần còn lại của nước Mỹ là đất liền.
Alaska và Hawaii cùng với sáu khu vực của nước Mỹ đều tương phản với nhau rõ rệt. Ðịa lý và khí hậu, đủ các hạng người định cư ở các khu vực đó đã quyết định số mệnh của họ một cách khác nhau. Nhưng tất cả đều gắn bó cùng nhau với một lối sống Mỹ
Gửi lúc 06:20, 14/06/03