Than phiền

            Giữa thế kỷ 18, tại Pháp xuất hiện một đấu thủ cờ lừng danh tên Andre Phillido (1726 – 1795), một nhân vật huyền thoại của lịch sử cờ Vua thế giới. Hơn 200 năm sau khi ông mất, khi người ta nêu câu hỏi “Ai là nhà vô địch trong các nhà vô địch?”, đại kiện tướng (ĐKT) người Đan Mạch trả lời không chút đắn đo: “Đó chính là Philidor, ông đã đi trước chúng ta hàng thế kỷ!”.
            Cách đây khoảng 1 thế kỷ, nhà chơi cờ lừng danh Reti đã đánh giá: “Ông là nhà tư tưởng cờ Vua vĩ đại nhất trong tất cả những người sống trên thế giới này!”.
            Các ĐKT, các nhà vô địch thế giới ngày nay dù được khoác vòng nguyệt quế chiến thắng hay được đánh giá là những người phi thường vẫn cảm thấy mình bé nhỏ trước Phillidor. Bởi vì ông không chỉ là một bậc đại cao thủ mà là một con người toàn năng.
            Chính Phillidor chứ không ai khác đã đặt dấu chấm hết cho lối chơi cờ theo cảm tính và ngẫu hứng từ nhiều thế kỷ trước. Ông xây dựng hẳn một lý thuyết về cờ được chứng minh hẳn hoi. Từ đó, mỗi kỳ thủ ngay từ những nước đi đầu tiên đã được trang bị những kiến thức căn bản, có nền tảng và hệ thống để tiến hành một ván cờ có chất lượng cao mà không phải mò mẫm, suy đoán có khi cả chục năm trời. Từ cách làm của ông, các thế hệ sau tiếp tục nâng cao và bổ sung không ngừng để đến ngày nay ta có cả một kho tàng lý thuyết cờ đồ sộ, trình độ cờ được nâng lên ở một mức độ cao chưa từng thấy. Phillidor chính là người khai sáng ra cờ Vua hiện đại. Ông còn là một thiên tài âm nhạc bẩm sinh...

Than phiền

            Năm 14 tuổi, Phillidor lên ở hẳn Paris, thuê một căn phòng nhỏ ở riêng. Thời gian rỗi, ông chơi cờ ở quán cà phê Rejans và may mắn gặp thầy Legan (1702 – 1792) – một nhà chơi cờ kiệt xuất đã để lại cho đời thế chiếu “Mate Legan” nổi tiếng. Lúc đầu, Legan còn chấp Phillidor, sau một thời gian cả hai thầy trò chơi hoàn toàn cân bằng.

Than phiền

           Lúc đó, ở Paris xuất hiện nữ nghệ sĩ chơi đàn thụ cảm nổi tiếng mới 13 tuổi, con của nhạc sĩ Italia Pansa, hai bố con đang trong một chuyến lưu diễn khắp châu Âu. Họ mời Phillidor cùng đi và ông đã nhận lời. Thời gian đó ở châu Âu đang có chiến tranh. Hà Lan liên minh với Áo tiến hành các trận đánh chống lại Pháp trên lãnh thổ Áo và Đan Mạch. Vì vậy, Pansa quyết định để con gái lại Paris rồi cùng Phillidor sang Rotterdam. Tại đây, họ gặp nhạc sĩ vĩ cầm nổi tiếng người Italia là Desemimi, hẹn cùng nhau liên kết tổ chức biểu diễn một số buổi hòa nhạc. Nhưng bất ngờ, Pansa nhận được tin con gái mất. Ông vội vã quay về Paris, kế hoạch biểu diễn tan vỡ.
             Chàng trai 20 tuổi Phillidor trên một đất nước xa lạ, không có bạn bè, không có tiền. Chính trong hoàn cảnh ngặt nghèo đó, tài năng về cờ đã giúp ông thoát nạn và liền đó là 10 năm vinh quang trên kỳ đài. Ông đi khắp các thành phố Hà Lan đánh cờ. Không một kỳ thủ nào có thể thắng nổi ông. Ông dạy cờ cho những người hâm mộ, người ta vui lòng trả tiền cho ông. Ông phát biểu ở các hội nghị, đánh cuộc kết quả các ván cờ... Vinh quang về người Pháp bất khả chiến bại lan truyền khắp Hà Lan. Sau đó, ông làm quen với các sĩ quan Anh. Họ là những người hâm mộ cờ, thật sự khâm phục cách chơi của Phillidor. Họ mời ông tới London. Phillidor từ lâu đã muốn trở về tổ quốc, nhưng viễn cảnh các cuộc gặp mặt với các kiện tướng Anh giỏi nhất thật hấp dẫn...
              Đầu năm 1747, lần đầu tiên Phillidor bước chân lên đất Anh, bắt đầu những trận đấu biểu diễn tài nghệ của mình tại nước Anh...
             Quán cà phê “Sloiter” ở London là một địa điểm trứ danh. Tại đây, Philidor đã làm thất điên bát đảo làng cờ Anh. Trước tiên là kỳ thủ lừng danh xứ Scotland, Alexadr Kenigel thất trận, sau đó đến lượt đại úy Jozev Bertin rồi Abraham... Nhưng trận cờ thú vị hơn cả là trận đấu giữa Philidor và Phillip Xtamma.
             Xtamma sinh ra tại thành phố Alrpo, Xiry. Trước đây ông sống ở Paris, rất túng thiếu. Nhờ giỏi cờ, ông quen được Huân tước Harinton. Harinton mời Xtamma tới Lodon, tại đây, Xtamma làm phiên dịch các ngôn ngữ phương Đông cho chính phủ nhà Vua. Cuộc sống có phần thoải mái hơn. Xtamma là đại diện sáng giá của trường phái cờ Italia. Ông còn là tác giả của những quyển sách cờ như “Kinh nghiệm và bí quyết chơi cờ” gồm hơn 1000 ván được phân tích tỉ mỉ. Ông cũng là người nghĩ ra cách đặt tên cột và dòng để dễ dàng ghi chép ván cờ. Cuộc đấu giữa 2 người không chỉ phô trương sức cờ của mỗi bên, nó còn là cuộc đấu về quan điểm trong lý luận về cờ Vua.

Than phiền

            Ngày nay những nguyên tắc mà ông đề ra vẫn còn giá trị. Hiển nhiên là không dừng lại ở lý thuyết về Tốt mà còn ở các khái niệm chơi xuyên suốt từ ra quân cho tới tàn cục.
            Quyển sách của Philidor có một số phận hạnh phúc mà có lẽ chính tác giả cũng chưa dám mơ ước đến: nó đã được dịch ra hầu hết các thứ tiếng châu Âu và trong suốt 200 năm qua nó được tái bản tới hơn 100 lần, không kể việc nó được trích in trong các tạp chí ra định kỳ. Chỉ riêng trong thế kỷ 18 nó đã được tái bản 42 lần!
            Ngày nay, các nhà vô địch thế giới may mắn lắm mới giữ được “ngai vàng” của mình được vài chục năm như Laxker, còn phần đông chỉ trên dưới mười năm và có người chỉ được một vài năm ngắn ngủi. Trong lúc đó Philidor giữ được “vương quyền” của mình vững chãi trong hơn 100 năm, bởi vì ngay cả sau khi ông mất, những ván cờ hay như những ván ông chơi cũng không có được bao nhiêu, cho mãi tới thời Paul Morphy. Các nhà vô địch sau này dù có tài giỏi cũng có chỉ thành đạt trên một phương diện, còn Philidor vừa là một thiên tài âm nhạc, vừa là một nhà chơi cờ vĩ đại lừng danh, không có đối thủ trong thời bấy giờ.
            Philidor còn tìm thấy hạnh phúc trong cuộc sống gia đình. Vợ ông là Angelica Henrietta Elizabet, con gái một nhạc sĩ nổi tiếng, là một người phụ nữ diễm lệ, một ca sĩ tuyệt vời... Họ gặp nhau trong các cuộc diễn tập, yêu nhau và cưới nhau khi ông 33 tuổi, còn bà 24 tuổi. Elizabet trở thành người thẩm định, biểu diễn các tác phẩm của ông đầu tiên. Không thể không xúc động khi đọc những bức thư Philidor gửi cho vợ viết vào 20 năm cuối của đời ông...
            1770, ở quán càfê Salopian, London thành lập CLB cờ với cơ sở tài chính khá phong phú. 100 thành viên của CLB hàng năm mỗi người đóng 3 ghinê. Bằng số tiền này họ mời các kiện tướng, tổ chức các giải đấu. Ban quản trị CLB đã gửi lời mời tới Philidor...

Than phiền

            Mùa xuân năm 1771, ông lại đến Lodon sau 17 năm xa cách. Giờ đây không còn Iansen, Kenigem, Xtamma, Bertin... Ông lại chơi thắng tất cả các kỳ thủ lớp sau. Ba năm sau ông quay lại Lodon một lần nữa và xảy ra một sự kiện khiến ông gắn bó lâu dài với nước Anh.
            Tại trung tâm London, trên phố Saint – James ở ngôi nhà số 85 có một CLB cờ tuyệt vời khác. Đó là CLB quý phái điển hình của Anh, bao gồm các chính khách nổi tiếng, các sĩ quan cao cấp của quân đội Anh, các bậc vĩ nhân khoa học. CLB này đặt ra cho mình nhiệm vụ lôi kéo Philidor ở lại London.
            Năm 1775, Philidor khi đó gần 50 tuổi, đến London ký hợp đồng với CLB này, theo đó hàng năm ông sẽ dạy các thành viên CLB chơi cờ trong 4 tháng, từ tháng 2 đến tháng 6. Hợp đồng này được kéo dài cho tới khi ông qua đời, có nghĩa là ông sẽ nhận được số tiền công bảo đảm cho cuộc sống của mình. Có lần có người hồ hởi tới chúc mừng ông: “Ông đã thắng cờ”. Ông buồn rầu đáp lại: “Cờ đã thắng tôi!”. Sở dĩ ông làm như thế vì trong thời gian này vợ ông nghỉ biểu diễn, gia đình ngày càng đông đúc. Các nhà hát coi âm nhạc như một thứ hàng hóa, trả tiền cho các tác phẩm theo các giao kèo khắt khe. Ông không muốn gia đình mình lâm cảnh túng quẫn. Ông nhất quyết rằng con cái mình phải được ăn học tới nơi tới chốn. Với trách nhiệm người cha, ông quyết định gánh vác tất cả. Một bức thư Philidor viết cho vợ vào ngày 12 tháng 4 năm 1787 có đoạn: “Điều đó thật buồn cười khi tác giả âm nhạc như anh phải chịu chơi cờ ở Anh để nuôi gia đình lớn của mình”.