Than phiền

À quên, cái này là dịch từ quyển Secrets of the Russian Masters Vol.2.

Vua và Tốt chống lại Vua

Bạn sẽ thường gặp tàn cuộc với Vua và Tốt chống lại Vua đối phương. Một số sẽ dẫn đến hoà, số khác là thắng. Tàn cuộc này có lẽ là phổ biến và dễ học nhất trong cờ Vua. Nó cũng là tàn cuộc mà người chơi hay mắc sai lầm nhất. Người chơi với lợi thế hơn Tốt hoà trong khi đáng lẽ thắng; người chơi có thể cầm hoà lại để thua khi họ có thể chia điểm với một nước đi chính xác.

Một điểm dễ chịu của tàn cuộc Vua và Tốt chống lại Vua là hầu như ta luôn có thể đưa nó về một trong ba thế cơ bản. Có một ngoại lệ duy nhất: tất cả những gì nói trong phần này áp dụng cho Vua và Tốt không phải là Tốt biên chống lại Vua. Vua và Tốt biên chống lại Vua luôn hoà nếu bên yếu hơn có thể đưa Vua về chắn trước Tốt biên của bên kia và lùi xuống ô bên kia sẽ phong Hậu. Không có cách nào có thể đuổi con Vua đơn độc ra khỏi góc bàn cờ và ván cờ sẽ kết thúc hoà vì 3 lần lặp lại (three-fold repetition) hoặc thế bí (stalemate).

Thế I: Hoà, bất kể đến lượt ai đi.
(hình 276)

Đặc tính của thế cờ trên là Vua Trắng không thể chiếm bất cứ ô nào trước Tốt Trắng: e5, f5 hay g5. Nếu Đen đi chính xác, ván cờ hoà bất kể đến lượt bên nào đi.
Sau đây là cách tốt nhất mà Trắng có thể thử:

1. f5 Kf7
1. ... Ke7 cũng cho kết quả tương tự

2. Ke5 Ke7
3. f6+ Kf7
4. Kf5

4. ... Kf8!
Nước đi duy nhất đưa Vua Đen đến vị trí có thể ngăn chặn thế công của Trắng.

5. Ke6 Ke8

6. f7+
Một quy luật là ván cờ sẽ hoà nếu Tốt Trắng tiến đến hàng thứ 7 với nước chiếu.

6. ... Kf8
7. Kf6 hoà

Từ hình 267 với Đen đi, Đen có thể cầm hoà dễ dàng với 1. ... Ke6 2. f5+ Kf6 3. Kf4 và chúng ta có thế cờ tương tự như đã phân tích ở trên.

Vietchess | Ván cờ hay | Chess puzzle

Gửi lúc 22:24, 31/05/04

Than phiền

Thế III, sẽ được miêu tả dưới đây, có thể bắt nguồn từ hình 270 (với Đen đi trước). Cuối cùng, bạn có thể đến một thế mà Đen có opposition nhưng Trắng vẫn thắng bất kể đến lượt ai đi.

Thế III
(Hình 272)

Quy luật của thế III đơn giản và rõ ràng: Trắng thắng khi Vua Trắng đứng ở hàng thứ 6 trước Tốt Trắng (hay hàng thứ 3 nếu Đen có Tốt). Dù Vua đối phương có ở ô nào đi nữa thì kết quả vẫn không đổi. Ngoại lệ duy nhất, tất nhiên, là trường hợp tốt biên.

Nếu Vua Đen di chuyển tới e8, Vua Trắng sẽ đi đến g7; nếu Vua Đen tới g8, Vua Trắng tới e7. Trong cả hai trường hợp Trắng kiểm soát được ô phong Hậu f8 và Đen không thể cản được bước tiến của Tốt Trắng.

Nếu đến lượt Trắng đi, chiến thắng cũng đơn giản:

1. Kg6
1. Ke6 cũng cho kết quả tương tự

1. ... Kg8
Chú ý là với 1. ... Ke8 Trắng kiểm soát f8 với 2. Kg7

2. f6

2. ... Kf8

Đen có thể đưa ra chiếc bẫy rẻ tiền 2. ... Kh8 hy vọng Trắng đi 3. f7 hoà cờ. Nhưng Trắng chỉ đơn giản đi 3. Kf7 rồi 4. Ke7 và 5. f7 ...

3. f7 Ke7
8. Kg7

Tốt Trắng sẽ được phong Hậu ở nước tiếp theo.

Vietchess | Ván cờ hay | Chess puzzle

Được ucbu sửa chữa / chuyển vào 22:42 ngày 31/05/2004

Gửi lúc 22:41, 31/05/04

Than phiền

Vua đi trước Tốt

Với những kiến thức trên về tàn cuộc Vua và Tốt, liệu Trắng có thể phong Hậu ở thế sau ? (đến lượt Trắng đi)

Thế IV
(hình 274)

Câu trả lời dĩ nhiên là có. Tại sao ? Bởi vì Trắng chỉ cần đi 1. Bxd3 Kxd3 (Đen bắt buộc phải bắt lại quân để có hy vọng mong manh cầm hoà) 2. Kh2 Ke4 3. Kg3. Chú ý là một lần nữa Trắng lại đưa Vua lên trước Tốt và cuối cùng sẽ phong được Hậu nếu đi chính xác, sử dụng những nguyên tắc ở thế II và III.

Những người mới chơi thường thấy các kiện tướng đi những nước như 1. Bxd3 hầu như không phải suy nghĩ và tự hỏi làm sao họ có thể tính được diễn biến tiếp theo để chắc chắn thắng. Trong thực tế là nhà kiện tướng không hề thực hiện một tính toán phức tạp gì trong chớp mắt. Đơn giản là anh ta biết rằng nếu anh ta có thể đưa Vua lên các ô trước con Tốt của mình, anh sẽ dành chiến thắng bằng cách không để Đen có "opposition" và 1. Bxd3 giúp anh đạt được điều này. (ND: hehe ở đây gọi là anh cho tiện nhưng có thể hiểu là cả nam lẫn nữ )

Tốt thông ngoài (Outside passed pawn)

Trong tàn cuộc Vua và Tốt, loại thường gặp nhất có lẽ là thắng với "Tốt thông ngoài". Hình dưới thể hiện một tàn cuộc Vua và Tốt mà người chơi sẽ gặp hàng trăm lần trong thi đấu.
(hình 275)

Quân hai bên đều nhau. Cả hai bên đều có Vua và ba Tốt, và nhìn thoáng qua, có vẻ như là Đen có lợi thế vì lực lượng của Đen tiến sâu hơn. Nhưng thực tế là Trắng có thể thắng thế này dễ dàng nhờ Tốt thông ngoài (Tốt cột g). Nhân tiện, Tốt thông là Tốt có thể tiến thẳng tới phía bên kia của bàn cờ mà không bị Tốt đối phương chặn đường hay Tốt đối phương ở cột bên cạnh kiểm soát ô trên đường nó đi; Tốt thông ngoài là Tốt thông cách xa trung tâm trận đánh hoặc cách xa hai Vua nhất và thường được sử dụng để nhử đối phương.

Hãy quay lại với hình 275. Chúng ta đã biết từ quyển 1 (ND: đây là chương 11 của quyển 2) là mục đích chính của tàn cuộc là đưa Tốt tiến tới hàng thứ 8 (hay hàng 1) và phong Hậu hoặc quân khác (trừ Vua). Do đó Trắng sẽ đẩy Tốt cột g, cũng như Đen muốn đẩy Tốt cột d. Điểm khác biệt là Trắng có Tốt thông ngoài, xa ra khỏi đám Tốt còn lại.

Do đó Đen buộc phải bỏ Tốt cột d và cánh Hậu để đuổi theo Tốt cột g của Trắng. Trong lúc đó Trắng có thể bắt Tốt d của Đen rồi đám Tốt Đen còn lại bên cánh Hậu và phong Hậu một hay hai Tốt thông liền ở cột a, b.
Chiến thắng đơn giản:
1. g4 Ke5
2. g5 Kf5
3. Kxd4 Kxg5

(Đen đi)

Vua Đen bị đưa ra xa khỏi cánh Hậu vì phải đuổi theo Tốt g của Trắng. Rõ ràng là bây giờ Trắng có thể lần lượt bắt từng Tốt Đen một rồi phong một hay hai Hậu với số Tốt còn lại của mình.

4. Ke5 Kg4
5. Kd6 Kf3
6. Kc7

6. ... Ke2
7. Kxb7 Kd2
8. Kxa7 Kc2
9. b4

Và Trắng sẽ sớm phong Hậu.

Vietchess | Ván cờ hay | Chess puzzle

Than phiền

thuanvn: quy tắc hình vuông nó viết ngay ở đầu quyển này Mà quy tắc này thì nhiều người biết hơn cái opposition kia.
Bảo send cho anh mà có thấy gì đâu thế

Tốt thông được bảo vệ (protected passed pawn)

Trong rất nhiều tàn cuộc Vua và Tốt, một trong những cách tốt nhất để tạo cân bằng là khả năng tạo được Tốt thông được bảo vệ - Tốt thông được một Tốt khác bảo vệ. Ở hình 278 Trắng kém một quân nhưng vẫn có thể cầm hoà được nhờ Tốt thông được bảo vệ ở c6. Nếu Đen đi 1. ... Kd6 và 2. ... Kc5 để có thể bắt Tốt b5 của Trắng, Trắng sẽ phong Hậu với 3. c7. Do đó Vua Đen bị trói ở c7 và vùng xung quanh và ván cờ hoà. Vua Trắng có thể ngăn cản nhưng không thể thắng hai Tốt g và h của Đen.

Đen hay Trắng đi đều hoà

Tốt bảo vệ lẫn nhau

Các quân Tốt cách nhau một cột có thể dàn trận để Vua đối phương không thể vừa bắt một quân vừa ngăn cản quân kia phong Hậu. Trong tàn cuộc Vua và Tốt, kỹ thuật dùng Tốt bảo vệ lẫn nhau có thể giúp bạn cầm hoà được thế trận dường như thua hay thắng thế trận tưởng như hoà.

Sau đây là một ví dụ tuyệt vời về Tốt bảo vệ lẫn nhau:

Đen đi, bảo vệ Tốt

Thế này dường như là một chiến thắng dễ dàng cho Trắng vì Trắng có Tốt thông được bảo vệ ở c6. Trắng chỉ cần tỉa từng Tốt Đen nằm rời rạc và không được bảo vệ rồi đưa Vua sang cánh Hậu và phong Hậu. Nhưng Đen có thể dàn Tốt cánh Vua khiến chúng không thể bị tấn công.
Nước đi chính xác là

1. ... f5
2. Kg2

Trắng không thể tiến lại gần một trong hai Tốt Đen với lợi thế vì nếu 2. Kf4 thì 2. ... h4 3. Kxf5?? h3 và Đen thắng.

2. ... Kd6
Đen cần phải cẩn thận không đẩy Tốt một cách mù quáng. Ví dụ, Trắng thắng nếu 2. ... h4 3. Kh3 f4 4. Kxh4 f3 5. Kg3 Vua Trắng đuổi kịp Tốt Đen.

Sau 2. ... Kd6, Đen có thể đơn giản giữ nguyên tình trạng bằng cách di chuyển Vua giữa d7 và c7. Thế cờ hoà nếu Trắng có thể giữ Vua ở g2 mà điều này rất đơn giản. Sau 2. ... Kd6 Trắng cần đi 3. Kg3 Kc7 Kg2 ... hoà cờ vì lặp lại.

Vietchess | Ván cờ hay | Chess puzzle

Gửi lúc 00:47, 01/06/04

Than phiền

Tàn cuộc với Xe và Tốt

Vì Xe thường là quân cuối cùng tham gia trận chiến, chúng ít khi bị đổi hơn là Tượng, Mã hay Hậu, những quân thường tham chiến rất sớm. Do đó tàn cuộc với Xe và Tốt của cả hai bên thường xảy ra hơn là tàn cuộc với quân nhẹ hay với Hậu.

Một nguyên tắc cơ bản trong tàn cuộc với Xe và Tốt là nếu bạn có Tốt thông và bạn thấy có thể phong Hậu với nó, hãy để Xe ở đằng sau Tốt đó thay vì đằng trước hay phía bên cạnh. Dưới đây là một ví dụ điển hình:

Tới lượt Đen đi

1. ... Rc6
2. Rb2

Trắng nên tính tới nước hy sinh Tốt 2. f5 để có thể tạo cơ hội phản công ở cánh Vua. Có lẽ ngay cả ý tưởng này cũng không giúp Trắng cầm hoà nhưng nước đi thụ động 2. Rb2 dễ dàng bị đè bẹp.

2. ... Rb6
3. Rb1 b3

Đen đe doạ 4. ... bxa2 và nếu 5. Rxb6+ thì Xe Trắng không thể cản Tốt a của Đen phong Hậu sau khi Vua Đen tránh được hết các nước chiếu.

4. axb3 axb3
5. Rb2 Rb4
6. Rb1 b2

Đen đe doạ 7. ... Kf5. Xe Trắng buộc phải chặn ở b1 để Đen không thể phong Hậu. Do đó Vua Trắng phải di chuyển (zugzwang) và Đen sẽ sớm tiêu diệt hết đám Tốt Trắng bên cánh Vua rồi đưa Vua Đen sang cánh Hậu và phong Hậu.

Các thế hoà

Cựu vô địch thế giới Vassily Smyslov, một kỳ thủ chơi tàn cuộc nổi tiếng sau khi đạt tới một tàn cuộc Xe và Tốt có vẻ như dễ dàng thắng bị sốc khi đối phương bất ngờ tìm ra cách cầm hoà. "Tất cả các tàn cuộc Xe và Tốt đều hoà" Smyslov bông đùa và có lẽ nó cũng đúng một phần.

Tất nhiên là không phải tất cả đều dẫn tới hoà cờ. Nhưng trong tàn cuộc Xe và Tốt, phía yếu hơn có rất nhiều phương sách để có thể kéo dài kháng cự.

Mặc dù vậy, trong thế dưới đây bên yếu hơn có thể cầm hoà tương đối dễ dàng. Nó là một trong nhiều thế cờ hoà mà bên mạnh hơn không thể khai thác được điểm yếu của đối phương nếu bên yếu phòng ngự chính xác.

(hình 283)

Hoà

Một quy luật chung (với nhiều ngoại lệ đặc biệt) là càng còn càng ít Tốt thì càng nhiều khả năng bên yếu hơn có thể cầm hoà. Do đó trong thế trên, nếu Trắng có thêm một Tốt ở f2, Đen có thêm một Tốt ở f7 thì Đen sẽ phải phòng thủ khó khăn hơn.

Trong thế dưới đây, Đen có thể cầm hoà dễ dàng bằng cách chiếu liên tục trên các cột:

Thế dễ dàng hoà

Trong tàn cuộc với Vua, một Xe và một Tốt chống lại Vua và một Xe, kết cục phụ thuộc vào khoảng cách giữa Vua bên yếu và Tốt của bên kia. Nếu Vua yếu đứng phía trước Tốt của bên kia thì kết quả hoà sẽ là chắc chắn nếu bên yếu biết khi nào bắt đầu một loạt chiếu tướng bên kia. Đen cầm hoà nhờ chiếu dọc trên bàn cờ vì Trắng không có cách nào thoát khỏi chiếu một cách hữu dụng.

Bây giờ chúng ta sẽ nghiên cứu "Thế Philidor", một trong những thế tàn cuộc khá phổ biến được Andre Philidor, một người soạn thế cờ và một kỳ thủ vĩ đại nửa cuối thế kỷ 18, phân tích.

(hình 285)

Đen đi và hoà

1. ... Rb6!

Đen chờ Trắng đi d5-d6 (đe doạ Ke6 và Ra8 chiếu hết). Sau khi Trắng đi d5-d6, Đen phải lập tức đi ... Rb1. Từ khoảng cách an toàn này Xe Đen có thể chiếu Vua Trắng mãi mãi từ hàng 1 vì Vua Trắng không thể nấp tại d6 được nữa.

Vietchess | Ván cờ hay | Chess puzzle

Gửi lúc 20:53, 01/06/04