Nghĩa và luận án xuất sắc nhất tại Đại học Tokyo
Là người đầu tiên thực hiện dự án xây nhà gỗ năm tầng, Nghĩa cũng là người nước ngoài đầu tiên đoạt giải thưởng luận án xuất sắc nhất của đại học Tokyo.
Ngôi trường sập và bộ sưu tập giải thưởng vàng
Võ Trọng Nghĩa hiện lên trên màn hình webcam bằng khuôn mặt hiền lành và giọng nói đặc nguyên phong vị Quảng Bình "nặng". Nghĩa cười: "Hơi khó nghe thật, nhưng mình chẳng muốn sửa tí nào, cứ trọ trẹ như thế cho đỡ nhớ nhà".
Anh sinh ra trong một gia đình nhà nông ở Lệ Thủy, Quảng Bình. Ở nơi gió hun người và nắng cháy da ấy, những ngày cấp một, Nghĩa học bài, làm bài trên lưng bò ngay khi vừa bước ra khỏi trường làng. Mịt tối về đến nhà, lại có hàng loạt công việc không tên của một gia đình đông con đang chờ "thằng út"...
Lớn một chút, Nghĩa trở thành một lao động "bình đẳng" với anh chị em trong nhà, nghĩa là cũng phải đi làm ruộng, vào núi chặt củi để đổi gạo. "Đi chặt củi về bán thì vất vả lắm, nhưng lúc nào mạ cũng gói theo một gói cơm nắm muối vừng, ngon tuyệt vời...".
"Thời gian học không được bao nhiêu, vì trường tranh, vách đất nên năm nào cũng sập cả. Chẳng hiểu sao ngày ấy rất thích học toán, cứ rỗi chút nào là lại lấy que vẽ lên cát để làm bài...", Nghĩa kể, giọng ngùi ngùi.
Đến khi lên cấp hai thì phải đánh xe bò đi kéo củi thuê. Những vòng xe lăn dài cho đến ngày Nghĩa thi đậu vào trường chuyên của tỉnh. Ở nhà người chị lớn để đi học, Nghĩa có thêm hai nghề mới: nấu rượu và chăn lợn.
"Đừng nhìn tớ ốm thế này mà lầm nhé, một tay tớ nuôi 10 con lợn là chuyện xoàng, thức đêm nấu rượu mà sáng vẫn dậy sớm đi học được mới hay...", Nghĩa dán vào màn hình yahoo messenger một dấu hiệu cười toe toét.
Rồi Nghĩa đậu một lúc ba trường đại học. "Tớ chọn kiến trúc chứ không chọn xây dựng hay bách khoa vì lúc đó, tớ chỉ muốn xây được những ngôi trường chẳng bao giờ sập như ngôi trường ngày xưa thôi...".
Nghĩa lên đường sang Nhật theo một bổng vừa thi đỗ khi vừa tròn 20 tuổi. Đó là năm 1996. Năm 1999, kiến trúc sư Võ Trọng Nghĩa được nêu tên trang trọng trong lễ tuyên dương của trường khi giành giải vàng cuộc thi thiết kế nhà của tập đoàn Suzuki. Năm 2000, đồ án kiến trúc của Nghĩa được giải thưởng đồ án xuất sắc nhất của trường và được giới thiệu tại triển lãm kiến trúc toàn Nhật Bản.
Năm 2001, đến ba lần Nghĩa mang về giải thưởng đồ án xuất sắc nhất trong bốn kỳ thi của trường đại học công nghiệp Nagoya. Lần đấy, Nghĩa "nổi như cồn", vì chưa có người nước ngoài nào "oai" đến thế.
Năm 2002, Nghĩa tiếp tục lên bục nhận giải luận án tốt nghiệp xuất sắc nhất của trường Nagoya. Tiếp tục có tác phẩm dự treo tại triển lãm kiến trúc toàn quốc và nhận thêm giải thưởng lớn kiến trúc sinh viên của hội kiến trúc sư Nhật Bản vùng Toukai trong cuộc bình chọn cuối năm.
Năm 2003, anh chàng tiếp tục tiến tới giành giải thưởng luận văn đặc biệt của Hiệp hội Rotary. Đến năm 2004, Nghĩa tốt nghiệp thạc sĩ với giải thưởng luận văn xuất sắc nhất của trường đại học Tokyo.
"Cả một quá trình phấn đấu không có điểm dừng chân nào cả. Cứ làm, làm và làm, y như cái thời chặt củi ở nhà vậy. Đến giờ, có người hỏi, ngồi kể tại vẫn thấy còn run. Đến giờ mới cảm nhận được tình yêu mà mình dành cho kiến trúc, cho nghệ thuật lớn hơn tất cả những giải thưởng mà mình đã đạt được". Nghĩa bấm tổ hợp phím ctr-alt-G khi thấy chúng tôi im lặng nãy giờ ngồi nghe anh nói. Màn hình rung lên một tiếng keeeng...
Con nhà nghèo, một tỉ đồng và ước mơ bùng cháy
Đầu năm 2003, Nghĩa nhận được lời mời của một họa sĩ khá có tiếng tăm muốn thiết kế một gallery với yêu cầu: mang tính truyền thống nhưng độc đáo, mới lạ và chưa từng có bao giờ. Nghĩa bảo: "Tớ tính lung lắm. Phòng tranh đặt tại thành phố Kanazawa, miền trung Nhật, là nơi có rất nhiều nhà gỗ cổ truyền. Nhưng xây một cái nhà gỗ thì bình thường quá, phải tính cách nào đó, tốt nhất là làm một cái gì chưa ai làm được".
Chẳng biết thế nào, vị họa sĩ đó chấp nhận chọn giải pháp xây nhà gỗ năm tầng của Nghĩa, với một điều kiện duy nhất: phải xây cho được. Luật kiến trúc quy định: nhà dựng bằng gỗ chỉ được cao tối đa 3 tầng để đảm bảo các nguyên tắc an toàn về cháy, nổ và động đất.
Không nản, Nghĩa tin rằng sẽ có một giải pháp nào đó. Gõ cửa văn phòng nghiên cứu kiến trúc gỗ của trường, họ đồng ý ngay. "May mắn là họ cũng tâm đắc với ý tưởng này và cử ngay hai kỹ sư nhà nghề hợp tác với tớ. Có thêm người, thấy giáo của tớ lại ủng hộ hết lòng nên càng vững tin vào hướng đi của mình".
"Bộ xây dựng cũng ủng hộ việc bọn mình xây nhà gỗ 5 tầng, chỉ đưa ra một yêu cầu là nhà phải đảm bảo cháy được trong vòng 2 giờ liên tục và lửa tự tắt sau 3 giờ cháy. Loại gỗ dùng để làm nhà, thông thường là gỗ cây lá kim, thì không thể chịu đựng nổi chuyện này. Cả nhóm lại lao vào giải bài toán hóc búa này với giả thiết lớn nhất là lòng tin vào mình và vào êkíp của mình".
Cuối cùng, họ nghĩ ra một ý tưởng, chính xác hơn là một sáng kiến: phương pháp ruột bút chì. Một lõi sắt được lồng bên trong thanh gỗ sẽ giải quyết được vấn đề. Eureka! Và các quan chức của bộ xây dựng Nhật Bản rất hài lòng nếu nhóm chứng minh được sáng kiến này có tính khả thi, tức là phải chứng minh bằng thực nghiệm.
Nghĩa suy nghĩ còn nhiều hơn thế nữa. Số tiền bỏ ra để thử nghiệm không hề nhỏ. Tất nhiên anh chàng cũng không còn khó khăn như xưa, nhưng vì suốt mấy năm, toàn đi làm không công học việc ở những công ty lớn mà không lo "chạy show" nên tay trắng cũng vẫn trắng tay. Hình ảnh quê nhà, bố mẹ cùng gia đình sáu anh chị hiện lên trong đầu. 7 triệu yên Nhật tiền công thiết kế ngôi nhà này, hơn một tỉ tiền Việt, nếu mình gởi về nhà thì mọi người sẽ sống khá hơn. Nhưng mà...
Nghĩa mang toàn bộ 7 triệu yên của mình góp với các đàn anh trong nhóm, "nướng" toàn bộ vào lô gỗ thử nghiệm. "May mà tớ chưa có vợ, không thì chẳng bao giờ làm khoa học được, các cậu nhỉ?", anh chàng lại dán thêm một biểu tượng nheo mắt vào trước màn hình...
Ngày nhận tin Nghĩa được duyệt dự án này, chúng tôi liên lạc với gia đình người chị đầu tên Hiền ở Đồng Hới, Quảng Bình. Chị nói, giọng rất nhẹ: "Chị chẳng hiểu hắn được giải chi cả. Nhưng hắn được vậy là cả nhà mừng lắm. Hắn cũng có gởi tiền dành dụm về mua cho ông bà cụ gian nhà...".
ashita ga aru sa
Gửi lúc 20:10, 04/05/04