Than phiền

Nếu trả lời chính xác cho bạn thì cũng khó, vì luật thì quy định là vậy nhưng mỗi nơi xử theo một kiểu riêng, ngay ở SG mà quận này ở cạnh quận kia mà cũng có hai cách xử lý khác nhau.
Trường hợp của bạn tôi thấy phường không chứng cũng đúng, bây giờ bạn cần làm xác nhận chủ quyền nhà cho bạn đã rồi hãy tiến hành làm thủ tục chuyển nhượng cho người mua sau, vậy thì được, chứ với sổ chứng nhận quyền sử dụng đất photo thôi thì không đâu chứng nhận hợp đống chuyển nhượng cả.
Cứ cho là bây giờ khó tìm được chủ cũ, bạn lên phường xin mẫu đơn xác nhận đảm bảo nhà, đất không xảy ra tranh chấp, rồi tiến hành thủ tục chuyển nhượng nhà, đất cho mình (nếu tìm được chủ cũ và yêu cầu cùng lên phường tái xác nhận hợp đồng chuyển nhượng thì tốt nhất).
Nói chung là bạn phải lên hỏi là rõ nhất, sẽ được chỉ dẫn phải làm gì, hỏi cả hai nơi ở phường và ở quận, huyện.
Bạn có thuê dịch vụ thì họ cũng phải làm vậy thôi.

Gửi lúc 02:00, 19/12/03

Than phiền

Trích từ:

---

Rút lại lời chào hàng :
Nếu đơn chào hàng và thông báo huỷ đến cùng một lúc thì có huỷ đơn chào hàng không ? Nếu không thì giải quyết thế nào ?

Rút chấp nhận :
Nếu thông báo huỷ (của bên mua) đến tay người chào hàng cùng lúc với thông báo chấp nhận, giải quyết thế nào ?

---

Than phiền

Chào bạn, vấn đề bạn định nghiên cứu rất hay - theo như tớ biết bạn có thể tìm kiếm tài liệu tham khảo ở rất nhiều nguồn -

Trước tiên, bạn cần phải có văn bản luật tố tụng hình sự mới sửa đổi bổ sung và bản luật tố tụng hình sự cũ (để thực hiện phương pháp so sánh).

Ngoài ra, trên Internet cũng có rất nhiều bài viết liên quan tới vấn đề mà bạn chuẩn bị viết. Để có thông tin bạn vào Google - bật font Unicode lên, gõ nguyên dòng "Địa vị pháp lý của luật sư, người bào chữa"... etc... sẽ có rất nhiều thông tin.

Một nguồn nữa cũng ko kém phần quan trọng là các bài viết, bình luận trên các báo nghiên cứu lập pháp, pháp luật TPHCM, công lý... nếu bạn cần có thể liên hệ đến nhà tớ, tớ cho mượn một số báo để tra cứu thêm...

Chúc bạn may mắn.

Gửi lúc 18:54, 03/01/04

Than phiền

Những hạn chế

Tuy nhiên, khi bàn tới thực trạng hoạt động của luật sư trong tố tụng, bên cạnh những kết quả đạt được không thể không đề cập những hạn chế đang tồn tại.

Nghề luật sư chưa được coi trọng

Trước hết, phi khẳng định luật sư là một nghề. ở những quốc gia phát triển, ở bất kể lĩnh vực nào của đời sống xã hội người ta đều cần tới sự trợ giúp của luật sư. ở Nhật, luật sư được xếp vào một trong 4 nghề cao quý được xã hội trọng vọng là nghị sỹ, bác sỹ, luật sư, nhà giáo. ở nhiều quốc gia trên thế giới, người ta coi tỷ lệ luật sư trên số lượng dân cư như một trong những tiêu chí về sự văn minh và phát triển. So với các nước trên thế giới và khu vực, nghề luật sư ở nước ta thực sự chưa được coi trọng. Cho tới nay c nước mới có 2000 luật sư, lại tập trung c bn ở một số thành phố lớn như Hà Nội, Hồ Chí Minh... Mỗi năm Toà án các cấp ở nước ta xét xử s thẩm gần 70.000 vụ án hình sự và hàng chục nghìn vụ án dân sự, kinh tế, lao động, hành chính. Như vậy, nếu 100% số luật sư hiện nay đều tham gia tranh tụng và nếu chỉ có 50% số vụ án cần luật sư thì mỗi luật sư hàng năm ít nhất phi tham gia vào 20 vụ án theo thủ tục sơ thẩm, mà có vụ án kéo dài không phi hàng tháng mà là hàng năm... Ngoài ra, hàng năm có tới 60 - 70% số vụ án hình sự và 50-60% số vụ án dân sự, kinh tế, lao động, hành chính được xét xử lại ở cấp phúc thẩm. Chính vì vậy, chỉ nhìn vào số lượng thì cũng thấy luật sư không thể đm đưng được nhiệm vụ đề ra. Nhiều vụ án hình sự theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự không thể xét xử nếu không có luật sư tham gia, trong khi việc chỉ định luật sư tham gia không phải lúc nào cũng dễ dàng. Chính vì lý do này, việc hoãn phiên toà thường xuyên xy ra và đây cũng là một nguyên nhân dẫn tới án tồn đọng, vi phạm các quy định về thời hạn.

Đạo đức nghề nghiệp

Luật sư là một nghề cao quý. Để hành nghề và hành nghề có hiệu quả, ngoài trình độ chuyên môn, kỹ năng làm việc, người luật sư phi có đạo đức nghề nghiệp. Trong Pháp lệnh luật sư năm 1987 và năm 2001, các Nghị định mà Chính phủ hướng dẫn thi hành Pháp lệnh luật sư và điều lệ của các đoàn luật sư đều có các quy định về đạo đức nghề nghiệp của luật sư nhưng trong thực tế không phi không có những trường hợp luật sư vi phạm. Hiện tượng luật sư tham gia bênh vực cho hai bên có lợi ích đối lập nhau ở hai cấp xét xử; luật sư bị đưng sự kiện vì vi phạm hợp đồng; luật sư tham gia "chạy án", luật sư bị truy tố... chưa phi là hiện tượng phổ biến nhưng cũng không phi là hiện tượng cá biệt tính trên đầu ngón tay. Tình trạng trên đây rõ ràng làm gim hiệu quả hoạt động tranh tụng tại các phiên toà xét xử, nh hưởng xấu tới uy tín của luật sư và những người tiến hành tố tụng.

Những khó khăn của luật sư khi tham gia tố tụng

Pháp luật về tố tụng hiện hành của nước ta mặc dù còn có những bất cập, còn thiếu nhưng dù sao nó cũng tạo ra được những cơ sở pháp lý của luật sư trong tố tụng. Trong thời gian qua, nếu tuân thủ tuyệt đối các quy định đó cũng là một trong những điều kiện bo đm hiệu qu của hoạt động của luật sư nói riêng và hiệu qu gii quyết các vụ án hình sự, dân sự, kinh tế, hành chính, lao động nói chung. Đáng tiếc là trong thực tế đã không như vậy. Pháp luật tố tụng đã quy định các c quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng phi có trách nhiệm, nghĩa vụ tạo mọi điều kiện để luật sư tham gia tố tụng bo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị can, bị cáo và các đưng sự. Thế nhưng do những nguyên nhân, động c khác nhau, trong đó có động c vụ lợi nên đã có nhiều trường hợp người tiến hành tố tụng gây khó khăn, cn trở hoạt động của luật sư. Có thẩm phán được giao xét xử các vụ án dân sự, kinh tế đã nói thẳng với đưng sự là: không nên mời luật sư và tốt nhất là nhờ thẩm phán, vì chính thẩm phán mới là người có quyền quyết định.

Trong thời gian qua, trong giới luật sư cũng như trong dư luận xã hội, người ta nói nhiều về những khó khăn của luật sư khi tham gia tố tụng hình sự. Không ít điều tra viên quan niệm sự tham gia của luật sư - người bào chữa là sự cn trở hoạt động điều tra, vì vậy hầu như không thể tiếp xúc với bị can trong trại tạm giam khi hoạt động điều tra chưa kết thúc. Có c hàng chục lý do khác nhau để c quan điều tra và điều tra viên từ chối hoặc lng tránh không tiếp xúc với luật sư - người bào chữa và cấp giấy chứng nhận bào chữa và giấy giới thiệu vào trại tạm giam gặp bị can. Có những c quan tiến hành tố tụng đưa ra những yêu cầu vô lý như muốn được cấp giấy chứng nhận bào chữa ngoài thẻ luật sư, giấy giới thiệu của đoàn luật sư hoặc văn phòng luật sư, luật sư phi trình lý lịch tư pháp của mình, hay muốn được cấp giấy giới thiệu vào trại tạm giam phi có đn mời luật sư của chính người đang bị tạm giam trong trại tạm giam... Ai cũng hiểu được một nguyên tắc: khi hồ s vụ án do c quan tiến hành tố tụng nào thụ lý thì c quan tiến hành tố tụng đó cấp giấy giới thiệu cho luật sư vào trại tạm giam gặp bị can, bị cáo và trại tạm giam phi thực hiện. Thế nhưng, có không ít trại tạm giam chỉ trích xuất người bị tạm giam khi có sự đồng ý, sự chỉ đạo của chính c quan điều tra hoặc thủ trưởng hành chính cấp trên của trại tạm giam. Đối với các bị can, đặc biệt là các bị can đang bị tạm giam, sự tư vấn và khuyên nhủ của luật sư là rất quan trọng, nó có thể giúp bị can tự biện hộ cho mình lúc không có luật sư, đồng thời có nhiều trường hợp khi bị can khai nhận tội và khai ra các đồng phạm khác sẽ giúp c quan điều tra mở rộng vụ án và nhanh chóng kết thúc điều tra. Thế nhưng, vì không có các quy định thống nhất trong ngành Công an cũng như hướng dẫn liên ngành nên ở một số địa phưng, khi luật sư gặp bị can, bị cáo trong trại tạm giam bao giờ cũng có một vài điều tra viên - người đã điều tra vụ án đó ngồi giám sát. Tài liệu về vụ án chỉ được coi là bí mật với bị can trong giai đoạn điều tra, vì vậy, nếu đã kết thúc điều tra, việc luật sư gặp bị can, bị cáo trong trại tạm giam để thông báo cho những bị can, bị cáo về những chứng cứ, tài liệu chống lại họ để họ chuẩn bị tự bào chữa trước toà là rất cần thiết, được pháp luật cho phép. Thế nhưng, ở một số trại giam, các điều tra viên đã không cho phép luật sư thực hiện nhiệm vụ của mình.

Trong các giai đoạn trước khi mở phiên toà xét xử, các yêu cầu, kiến nghị của luật sư phi coi là những tài liệu tố tụng, phi lưu trong hồ s và đặc biệt là phi được tr lời. Thế nhưng, trong thực tế, các yêu cầu, kiến nghị đó được chấp nhận hay không được chấp nhận hầu như không được thông báo cho luật sư biết. Trong tất c các phiên toà xét xử, cho dù là vụ án hình sự, dân sự, kinh tế, hành chính hay lao động thì sự có mặt cùng với các việc làm của luật sư có ý nghĩa rất quan trọng. Vì còn tồn tại một quan niệm rất cũ, rất không khoa học là "án tại hồ s" nên bn thân phiên toà không thực sự là một cuộc điều tra công khai, các tài liệu, chứng cứ mới do các bên đưa ra tại phiên toà ít được xem xét và chấp nhận. Sự tồn tại của c chế "thỉnh thị án", "báo cáo án", "án chỉ đạo", "án bỏ túi" vô hình trung đã phủ định nguyên tắc tranh tụng. Điều này đã hạ thấp vai trò của luật sư trong tố tụng, đồng thời cũng là nguyên nhân dẫn đến hiện tượng tiêu cực như trên đã nói là có những luật sư tham gia vào đường dây chạy án.

Hiệu qu hoạt động của luật sư còn phụ thuộc một phần vào trình độ, kĩ năng hành nghề của chính luật sư. Đã có một thời kỳ do có quan niệm chưa đúng về nghề luật sư nên có người nói Đoàn luật sư là tổ chức của những người về hưu và các sinh viên luật mới ra trường xin vào vì không xin được việc ở c quan nhà nước. Do kh năng kém về sức khoẻ nên không thể xông xáo, đi xa, do trình độ pháp luật còn thấp kém nên sự tham gia trong tố tụng của các luật sư này kém hiệu qu. Cho tới nay, các Đoàn luật sư đã được trẻ hóa, tỷ lệ luật sư chuyên trách được nâng cao. Bên cạnh một số luật sư đã tự học hỏi, tích luỹ kiến thức và kinh nghiệm qua thực tiễn và tự khẳng định mình vẫn còn nhiều luật sư trình độ chuyên môn chưa cao, chưa thực sự là những người thực hiện được nhiệm vụ "bổ trợ tư pháp" để các c quan tiến hành tố tụng gii quyết đúng đắn vụ án và bo vệ có hiệu qu quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ. Vì có nhiều vụ án trong cùng một thời gian nên có những luật sư tham gia phiên toà theo kiểu "chạy xô" và lại có những luật sư tham gia phiên toà "chỉ để mà tham gia" chứ không phát biểu, đề nghị, kiến nghị được gì để bo vệ cho thân chủ của mình.

Kiến nghị

Trong những điều kiện hiện nay, khi mà "công bằng, dân chủ, nhân đạo, văn minh" vừa là những khẩu hiệu, vừa là những mục tiêu của công cuộc ci cách tư pháp thì vấn đề nâng cao hiệu qu hoạt động của luật sư trong tố tụng là rất cần thiết. Điều đầu tiên theo quan điểm của chúng tôi là phi thay đổi trong nhận thức, mà trước hết là nhận thức của các c quan và những người tiến hành tố tụng về vị trí, vai trò của luật sư và nghề luật sư trong xã hội. Chừng nào chúng ta chưa thấy được sự tham gia của luật sư trong tố tụng như một sự đối trọng, một hình thức giám sát đối với hoạt động của c quan và người tiến hành tố tụng thì sự hiện diện của luật sư cũng chỉ mang tính hình thức, một thứ "trang điểm thêm đẹp", để cho tố tụng có vẻ dân chủ, có vẻ văn minh mà thôi.

Trong tố tụng, c chế đối trọng, hình thức giám sát của hoạt động luật sư cần được thể chế hoá bằng pháp luật tố tụng (hình sự, dân sự, kinh tế, hành chính, lao động). Luật tố tụng là luật hình thức, nên về nguyên tắc các quy định nói chung và các quy định về địa vị pháp lý của luật sư trong tố tụng nói riêng phi chi tiết, tỉ mỉ. Hạn chế tới mức tối đa các quy phạm tuỳ nghi, quy phạm viện dẫn để một nội dung, một quy định luôn được hiểu như nhau. Song song với các văn bn luật, cần có các văn bn dưới luật, thông tư của ngành và liên ngành điều chỉnh các quan hệ liên quan tới hoạt động của luật sư trong tố tụng. Nguyên tắc bình đẳng giữa các bên trong tố tụng từ lâu đã được ghi nhận nhưng lại chưa có c chế thực hiện nguyên tắc này. Các quy định của luật cũng như dưới luật cần tạo ra một môi trường pháp lý thông thoáng cho hoạt động của luật sư, từ việc thu thập, sử dụng, đánh giá chứng cứ tới việc kiến nghị, đề xuất các cách thức gii quyết vụ án đối với các c quan tiến hành tố tụng.

Để tránh oan sai, cần coi trọng những ý kiến của luật sư trong các phiên toà xét xử, đặc biệt là các kiến nghị của luật sư về việc kháng nghị hoặc xem xét vụ án theo các trình tự giám đốc thẩm hoặc tái thẩm. ý kiến của luật sư chỉ có thể bị bác bỏ bởi các lập luận có căn cứ pháp lý của bên kia, tránh tình trạng các kiến nghị của luật sư được các c quan tiến hành tố tụng nhận nhưng chúng lại được "tr lời" bằng sự im lặng hoặc quên lãng.

Cần ghi nhận tranh tụng như một nguyên tắc trong tất c các hình thức tố tụng và để thực hiện nguyên tắc này không thể không xóa bỏ tình trạng "án bỏ túi", c chế "thỉnh thị án" hay "chỉ đạo án" như đã tồn tại từ xưa tới nay. Nguyên tắc khi xét xử, thẩm phán và hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ tuân theo pháp luật cần được tôn trọng và tuân thủ. Giới luật sư nói riêng và xã hội nói chung đều thừa nhận tính đúng đắn, tính khoa học của Nghị quyết số 08 của Bộ Chính trị BCHTW Đng và đang đặt nhiều hi vọng vào các c quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng nghiêm chỉnh thực hiện Nghị quyết trong thực tiễn.

Hoạt động của luật sư trong tố tụng đã có chỗ dựa là Nghị quyết của Đng, có căn cứ pháp lý là Pháp lệnh luật sư năm 2001 và các quy định của pháp luật tố tụng đang dần được sửa đổi cho phù hợp. Để đóng góp vào nhiệm vụ chung là ci cách tư pháp, nâng cao hiệu qu của hoạt động tư pháp, bo vệ có hiệu qu lợi ích của xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức và công dân, bản thân các tổ chức luật sư, từng cá nhân luật sư phi tự khẳng định vị trí của mình. Đã có một cơ sở đào tạo, bồi dưỡng kiến thức và kĩ năng hành nghề của luật sư là Trường đào tạo các chức danh tư pháp. Các luật sư và những người mong muốn trở thành luật sư phi tự nâng cao trình độ tri thức, kinh nghiệm công việc qua tự học và học ở trường, lớp. Số lượng luật sư đang rất ít, trong khi nhu cầu trợ giúp pháp lý và tham gia tố tụng lại rất cao. Các Đoàn luật sư không thể "đóng cửa" hoặc hạn chế kết nạp luật sư mới như hiện nay. Giữa các luật sư cũng cần có sự cạnh tranh lành mạnh để từng người hoặc có thể vưn lên khẳng định mình hoặc bị đào thi. Thực tiễn pháp lý và thực tiễn cuộc sống đang đòi hỏi nhiều ở các luật sư và đã tới lúc các luật sư không thể đứng ngoài hoặc thờ với công cuộc đổi mới nói chung và cải cách tư pháp nói riêng ở nước ta hiện nay./.

* Viện Nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật

Khi tôi sinh ra, mọi người cười, riêng tôi khóc
Sống làm sao khi tôi chết đi, mọi người khóc, riêng tôi cười

Gửi lúc 13:05, 06/01/04

Than phiền

Tố tụng thẩm cứu với thực trạng TTHS Việt Nam

Như vậy, tuy có sự giống nhau (đều buộc tội và gỡ tội), có một khác biệt lớn giữa TTHS Việt Nam và tố tụng thẩm cứu, đó là vị trí của Viện công tố. Về tổ chức Nhà nước, Viện công tố ở các nước theo hệ tố tụng thẩm cứu nói chung được đặt dưới sự lãnh đạo của Bộ trưởng Bộ tư pháp tuy rằng các công tố viên có quy chế nghề nghiệp, hoạt động như các thẩm phán21. Bộ trưởng Bộ tư pháp phải báo cáo và chịu trách nhiệm trước Quốc hội về mọi hoạt động của Viện công tố. Tuy nhiên, việc quy định công tố viên có quy chế giống như các thẩm phán chỉ nhằm đảm bảo sự độc lập trong hoạt động của công tố viên, tránh những can thiệp của quyền lực chính trị22. Về vị trí và chức năng của Viện công tố trong tổ chức Nhà nước và hệ thống tư pháp hình sự, có sự giống nhau giữa hệ tố tụng thẩm cứu và tranh tụng, Bộ trưởng Bộ tư pháp đứng đầu cơ quan công tố và chịu trách nhiệm trước pháp luật và công chúng về tình hình thực thi pháp luật và truy tố tội phạm. Trong khi đó, Viện kiểm sát Việt Nam là cơ quan độc lập, chịu trách nhiệm trực tiếp trước Quốc hội.

Bên cạnh đó, trong tố tụng thẩm cứu, trừ giai đoạn thi hành án, chỉ có hai giai đoạn buộc tội và xét xử và gắn vào đó là hai cơ quan chính: Viện công tố và toà án. Trong đó, Viện công tố đại diện cho hành pháp truy tố một người nào đó ra toà23 và toà án đại diện cho tư pháp để xét xử. Viện công tố là trung tâm của chức năng buộc tội, cơ quan cnh sát chỉ làm nhiệm vụ điều tra theo yêu cầu của cơ quan công tố và cơ quan công tố phải hoàn toàn chịu trách nhiệm về chức năng buộc tội trước pháp luật và công chúng. Tất nhiên không thể nói rằng cnh sát không có sự độc lập trong hoạt động điều tra, giữ gìn an ninh trật tự hay trấn áp tội phạm v.v..., nhưng liên quan đến các hoạt động để đưa một người nào đó ra toà, viện công tố có vai trò đặc biệt quan trọng vì là cơ quan quyết định có cho phép khởi tố, điều tra và truy tố một tội phạm hay không24.

Trong khi đó, trình tự TTHS Việt Nam bị cắt khúc thành ba giai đoạn25: điều tra, truy tố và xét xử mà trong đó mỗi cơ quan phụ trách một giai đoạn, một khâu. Hồ s vụ án do cơ quan điều tra lập và lần lượt được chuyển từ cơ quan điều tra sang Viện kiểm sát và toà án. Mọi quyết định hay hành vi tố tụng trong giai đoạn tiền xét xử hầu hết do cơ quan điều tra làm và chuyển sang Viện kiểm sát để xem xét phê chuẩn hay không phê chuẩn - hay nói cách khác là kiểm tra tính hợp pháp, đúng hay sai của các quyết định hay hành vi tố tụng đó. cơ về luật thực định và kh năng thực tế, Viện kiểm sát không có vai trò chủ đạo trong hoạt động điều tra, không nắm được cơ quan điều tra26. Ngay cơ giai đoạn truy tố, các quyết định thể hiện thẩm quyền chức năng của Viện kiểm sát cũng giống với cơ quan điều tra và cũng giống với toà án ở giai đoạn trước khi xét xử, trừ thẩm quyền yêu cầu điều tra bổ sung27. Mặc dù có thẩm quyền yêu cầu điều tra bổ sung và có thể nói đây là sự khác biệt, thể hiện thẩm quyền của Viện công tố đối với cơ quan điều tra nhưng đây không phải quyền duy nhất của Viện kiểm sát vì toà án cũng có quyền này, kể cơ khi xét xử tại phiên toà28. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy việc thực hiện yêu cầu điều tra bổ sung hoàn toàn thuộc "quyền hạn" của cơ quan điều tra và không có ràng buộc hay bảo đảm về pháp luật để cơ quan điều tra thực hiện đúng theo yêu cầu điều tra bổ sung. TTHS phụ thuộc nặng nề vào giai đoạn điều tra và cơ quan điều tra như một nhận định gần đây: "dù xét xử s thẩm hay phúc thẩm... các Hội đồng xét xử phần lớn và chủ yếu vẫn phải dựa vào những tài liệu do cơ quan điều tra thu thập, xây dựng, tập hợp trong hồ s vụ án... chất lượng xét xử phụ thuộc rất lớn vào kết quả xây dựng hồ s của cơ quan điều tra"29. Nếu không nói đến chức năng kiểm sát hoạt động điều tra hay nói chính xác là kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong quá trình điều tra, có thể nói, về trình tự tố tụng, Viện kiểm sát chỉ làm nhiệm vụ "nhận" hồ s từ cơ quan điều tra để sau đó đọc cáo trạng trước toà án.
4. Đánh giá và kết luận

1. Tố tụng tranh tụng đang được áp dụng ở các nước theo truyền thống luật án lệ Anh- Mỹ và với nhiều ưu điểm và có thể được coi là mô hình mẫu cho nhiều hệ thống tố tụng khác. Nhưng như đã trình bày ở trên, nó khó có thể trở thành mô hình cho TTHS Việt Nam về mọi phưng diện. Có thể khẳng định, Ban soạn tho Bộ luật TTHS sửa đổi đã có cách tiếp cận đúng khi nhìn nhận về định hướng được vạch ra trong Nghị quyết số 08- NQ/TW: "...việc phán quyết của toà án phải căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh tụng tại phiên toà..."30. Tố tụng tranh tụng bao gồm hàng loạt các quy tắc về chứng cứ, tố tụng... và không đn thuần về kỹ thuật, việc thay đổi sang hệ thống tranh tụng không chỉ nh hưởng đến tổ chức các cơ quan tư pháp mà còn liên quan đến tổ chức Nhà nước, cách thức phân chia quyền lực hành pháp, tư pháp và lập pháp.

Hệ tố tụng thẩm cứu được áp dụng ở các nước theo truyền thống luật thành văn hay châu Âu lục địa. Tuy không được coi trọng hay đánh giá cao như hệ tố tụng tranh tụng và hiện nay hệ thống này đang có xu hướng áp dụng một số cơ chế của hệ tranh tụng, nhưng trên thế giới có tới 48% số quốc gia, vùng lãnh thổ áp dụng hệ thống này trong khi áp dụng hệ tố tụng tranh tụng chỉ có 19%31. Xem xét các đặc trưng của tố tụng thẩm cứu, rất khó có thể khẳng định tố tụng hình sự nước ta thuộc hệ tố tụng này mà chỉ có thể cho rằng tố tụng hình sự nước ta có nhiều đặc điểm giống với hệ tố tụng thẩm cứu hn là với hệ tố tụng tranh tụng. Tuy vậy, trừ một số khác biệt như vị trí của Toà án, Viện kiểm sát trong tổ chức Nhà nước và trong tố tụng, TTHS nước ta và tố tụng thẩm cứu có một đặc trưng cơ bản giống nhau là đều có chức năng buộc tội và gỡ tội, tất cơ các cơ quan trong hệ thống tư pháp hình sự nói chung đều có trách nhiệm hoặc được khuyến khích tìm ra sự thật không phải qua đối kháng mà qua điều tra, xét hỏi. Có thể khẳng định, cách tiếp cận của chúng ta với hệ tố tụng thẩm cứu có sức thuyết phục hn. Hn nữa, cũng cần phải lưu ý một thực tế: hệ tố tụng thẩm cứu hiện vẫn đang vận hành rất tốt ở các quốc gia phát triển như Pháp, Đức, Thụy Điển và nhiều nước châu Âu khác32.

2. Khi xem xét hai hệ thống tố tụng lớn và điển hình trên, có thể thấy tuy có những điểm khác nhau về trình tự, thủ tục tố tụng hay cách thức tổ chức hệ thống tư pháp hình sự, nhưng có một điểm chung: Dù tổ chức theo cách thức nào, cơ quan tố tụng thực hiện những hoạt động gì nhưng khi liên quan đến quyền và lợi ích cơ bản của công dân thì vấn đề sẽ trở nên khác. Đối tượng trực tiếp chịu nh hưởng của tố tụng hình sự là những công dân được coi là vô tội khi chưa có quyết định đã có hiệu lực pháp luật của toà án. Những hành vi như bắt, tạm giam, giữ hay khám xét đều liên quan đến những quyền cơ bản của công dân vốn được quy định trong Hiến pháp hoặc trong những đạo luật cơ bản và khi áp dụng, các cơ quan cnh sát hay công tố đều phải xin lệnh hay phê chuẩn của Toà án. Hn nữa, rất nhiều quyền công dân trong tố tụng hình sự đã được thể chế hoá trong luật pháp các nước và thậm chí trở thành tiêu chuẩn quốc tế, chẳng hạn một số quyền như:

- Quyền được giam giữ trước khi xét xử bằng lệnh của toà án và quyền được đề nghị toà án xem xét lại tính hợp pháp của các lệnh bắt, giam, giữ;

- Quyền có luật sư của họ trong các hoạt động tố tụng;

- Quyền được suy đoán vô tội;

- Quyền được chất vấn, đối chất nhân chứng chống lại họ và quyền được yêu cầu sự có mặt của nhân chứng mà họ thấy cần thiết;

- Quyền không phải chứng minh, không phải khai báo chống lại họ, quyền được im lặng;

- Quyền không bị xét xử hai lần về cùng một tội khi họ đã từng bị kết án có tội hay vô tội;

Các quyền này đã được ghi nhận trong Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị ra đời năm 1966 và có hiệu lực từ năm 197633. Do vậy, khi tiến hành các hoạt động tố tụng hình sự, các cơ quan tố tụng phải bảo đảm các quyền cơ bản của công dân và nếu có vi phạm, kết quả của toàn bộ các hoạt động tố tụng sẽ không còn giá trị. Với vai trò nắm quyền lực tư pháp, toà án không chỉ là cơ quan áp dụng pháp luật mà còn là thiết chế bảo vệ công dân chống lại những vi phạm hay lạm dụng quyền lực của hành pháp. Nguyên tắc pháp quyền (rule of laws) được tôn trọng và bảo đảm là cơ sở cho toà án thực hiện tốt chức năng xét xử theo những chuẩn mực chung của pháp luật và xã hội.

Có thể nói, trên thế giới có bao nhiêu quốc gia thì có bấy nhiêu hệ tố tụng hình sự và ngay cơ việc phân định hai hệ thống chính là tố tụng tranh tụng và thẩm cứu cũng là tưng đối vì ngay cơ hai quốc gia trong cùng một hệ thống cũng có những khác biệt và không thể lấy mô hình của một quốc gia để khái quát những đặc điểm chung cho cơ hệ thống. Hệ thống pháp luật nói chung, hệ thống tư pháp hình sự và tố tụng hình sự nói riêng của một quốc gia được xây dựng trên truyền thống pháp luật, cơ sở, điều kiện chính trị, lịch sử, văn hoá của quốc gia đó34. Không thể sao chép mô hình tố tụng của một hệ thống, một quốc gia để áp dụng cho một quốc gia khác. Hn nữa, các nước khác nhau ở các mô hình tố tụng khác nhau cũng có sự học hỏi, tiếp thu kinh nghiệm của nhau. Việc lựa chọn mô hình nào, hay những yếu tố nào là cơ một quá trình nghiên cứu, thử nghiệm, đúc rút kinh nghiệm từ những thành công thậm chí thất bại vì có thể ở quốc gia này vận hành tốt nhưng ở quốc gia khác không có kết quả tưng tự.

3. Một thực tế là tất cơ các quốc gia trên thế giới đều phải hàng ngày, hàng giờ đấu tranh chống tội phạm, đều phải bắt hay giam giữ, khám xét, đều phải đưa những kẻ phạm tội ra toà để công lý được thực thi. Các quốc gia cũng đều phải đối phó với những vấn đề như tội phạm gia tăng hay diễn biến phức tạp, tình trạng oan sai hay sự trì trệ của các cơ quan đấu tranh chống tội phạm. Chỉ có khác nhau ở chỗ: mức độ tội phạm hay sự trì trệ đến đâu, số lượng và mức độ oan sai như thế nào để xã hội và người dân có thể chấp nhận được. Ngay từ năm 1964, Packer đã đưa ra khái quát về hai mô hình tố tụng hình sự và được thừa nhận rộng rãi trong khoa học cũng như thực tiễn tố tụng hình sự trên thế giới: mô hình công bằng (due process model) và mô hình kiểm soát tội phạm (crime control model)35. Nói một cách ngắn gọn, một mô hình thiên về tôn trọng, bảo vệ quyền công dân và một mô hình thiên về phòng chống tội phạm. Không một xã hội nào, nếu không phải ở thời kỳ chiến tranh, chỉ áp dụng mô hình kiểm soát tội phạm và cũng không một xã hội tự do nào chỉ áp dụng mô hình công bằng. Vấn đề là kết hợp giữa các yếu tố của mỗi mô hình như thế nào để vừa bảo đảm các quyền công dân trong khi tiến hành hiệu quả công cuộc đấu tranh chống tội phạm.

4. Từ những phân tích, so sánh trên đây, tác gi bài viết cho rằng:

- Việc sửa đổi Bộ luật TTHS không chỉ liên quan đến toàn bộ hệ thống tư pháp hình sự mà còn phụ thuộc rất lớn vào cách thức tổ chức bộ máy nhà nước, vị trí của từng cơ quan tố tụng trong phân chia quyền lực nhà nước.

- Không nên đặt ra trọng tâm của việc sửa đổi là theo mô hình tranh tụng hay thẩm cứu. Cần phải bắt đầu từ việc xem xét những nhược điểm nội tại của TTHS hiện hành và nguyên nhân của tình trạng đó là gì thì mới có thể đưa ra giải pháp thích hợp. Cũng cần phải nhấn mạnh rằng: truyền thống pháp luật, điều kiện chính trị, văn hoá xã hội là những yếu tố phải cân nhắc khi xem xét bất cứ sự thay đổi nào.

- Nếu luật hình sự thể hiện xử sự của Nhà nước đối với người phạm tội thì luật TTHS thể hiện cách xử sự của Nhà nước đối với công dân tự do. Việc sửa đổi phải bắt đầu từ bị can bị cáo, những người vẫn là công dân tự do theo luật pháp, do đó những quyền cơ bản của công dân cần phải được tôn trọng và bảo vệ và phải có cơ chế đảm bảo thi hành thực sự trong TTHS./.

* ThS, Viện khoa học kiểm sát, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao

Khi tôi sinh ra, mọi người cười, riêng tôi khóc
Sống làm sao khi tôi chết đi, mọi người khóc, riêng tôi cười

Gửi lúc 13:22, 06/01/04